O czytaniu w Akademii

Ostatnie dni były poświęcone czytaniu. Poza typowymi robotami akademickimi, które z nauką nie mają nic wspólnego (wpisy, konsultacje, odpowiadanie na mejle, szukanie kasy na publikacje, wypełnianie podań o zgodę na wyjazd i takie tam inne przyjemności), moje akademickie ja czytało. I mimo to czuło się winne.

Jesteś w pracy czy nie jesteś? pytało samo siebie. A to, co robisz, to praca, czy nie?

Książka, którą czytałem, była akademicką książką. Czytanie jej stało się nawet hiper-instrumentalne: to się przyda na zajęcia za studentami, a to do artykułu, i to się przyda, i to do tego i tamtego. Z drugiej strony czułem się jakbym poświęcał czas na coś, na co nie powinienem. Lista zadań w głowie do zrobienia na wczoraj wyła i pulsowała czerwonym światłem. Komunikat: a czy to jest do którejś z tych rzeczy? No nie. To do innych. Ich jeszcze nie ma na liście. Albo gdzieś tam, na samym dole, zadania na jutro.

 -Coś jest nie tak z nami - rozmawiam z jedną profesor z innego uniwersytetu. Nie prowincjonalnego, ale tego z pierwszej trójcy. Mówi do mnie, że to, że nie mamy czasu czytać książek jest kolejnym przejawem patologii gnębiącej szkolnictwo wyższe. I nie mówimy o kryminałach.

Literaturę tak zwaną piękną próbuję czytać przed snem. To już czas poza czasem, odrobina przyjemności, która nie musi szukać usprawiedliwienia.

Dlaczego cięgle szukam usprawiedliwienia?

Zastanawiam się dlaczego nie każde czytanie jest uznawane przeze mnie jako właściwa praca akademicka? Czy ma to związek z ocenianiem akademika? Z koncentracją na efekty, które są mierzalne, bo jakby inaczej?

Chyba tak jest. Czytanie staje się usprawiedliwione, kiedy przekłada się na inny tekst, kiedy stanowi element projektu zmierzającego do wydalenia artykułu lub książki. Każde inne jest nieuprawnione. Nie przemieniając się w coś widzialnego – w towar akademicki – jest czymś, co nie miało miejsca. Nie wpiszesz sobie do oceny okresowej pracownika. Nawet gdy opowiesz o tym co czytałeś studentom czy współpracownikom, to nie ma znaczenia. Zero punktów – zero wartości. Jesteś nierobem.

Przesadzam?

Nie jestem pewien.

W przyspieszonym życiu akademickim, nastawionym na produktywność, trudno znaleźć czas na swobodną lekturę. Ten przywilej, który kojarzył mi się z uniwersytetem, jest niemal niedostępny. Nie smakuje tekstu, ale go wykorzystuje, przedzieram, rozszarpuję, szukam kąsków do przetrawienia – ma wzmocnić mój organizm. Muszę go potem jakoś wydalić.

Utratę takiego podejścia do lektury zauważyłem podczas czytania różnych autoetnografii, zwłaszcza tych opartych na sztuce. Przyznam się, że niekiedy opowieści mnie irytowały – jak ja to wykorzystam? Jak to zacytować? Wiersz naukowy – gdzie tu dane? Porusza, inspiruje – ale niekoniecznie prowadzi do zwiększenia bibliografii. A to ważne. Niech świat wie ile czytam!

Nawet kiedy oddaję się nieinstrumentalnemu czytani, to jakoś je instrumentalnie uzasadniam. Mam wrażenie, że do pewnego doświadczania tekstu nie mam(y) już dostępu.