O wartościach

Gdy słyszę o wartościach, jak ktoś się na nie powołuję, robię się nieufny. Nauczyłem się, że są to często jedynie słowa maskujące paskudne praktyki.

Zbyt często się to potwierdza: wartości-słowa pozwalające deptać ludzi.

Ostatnio czytam felieton profesora N. Przykra rzecz, ale do tego też się przyzwyczaiłem, że tytuł nic nie znaczy, o niczym nie świadczy. Poza pewnym zakresem władzy, jaki utytułowanym przysługuje.

Rzecz przykra ten felieton, ale i stanowiąca dobry przykład, jak zachwyt nad wartościami pozwala gardzić innymi ludźmi, legitymizuje przemoc i pozbawia empatii.

Wartości-słowa czy to wykorzystywane cynicznie czy z też ukochane prawdziwie, oddzielają od konkretnych jednostek. Odwracają wzrok od cierpienia, które się zadaje – nie ważne czy świadomie, czy nie.

Moja nieufność wobec wartości wynika też z lekcji, jakiej nauczyłem się z lektury Stirnera. Można go traktować jako niemoralnego egoistę, ale w jego pisaniu jest więcej troski o konkretnego człowieka niż w niejednym kazaniu księdza czy humanisty. Nie chodzi jedynie o pustą retorykę, wykorzystywaną na przykład w niektórych instytucjach, gdzie zarządcy mobbing nazywają współpracą, a pogardę troską. Realna wiara w wartości również bywa zbrodnicza. Gdy stają się one odcieleśnione, oderwane – nie dostrzega się twarzy, nie dostrzega się otoczenia.

Niekiedy pedagogika zakochana w wartościach, abstrakcyjnie humanistyczna, staje się pedagogiką piły łańcuchowej. Rzeźnią i laboratorium obłąkanego naukowca. Felieton profesora N. jest takim wezwaniem do pedagogicznej i społecznej rzeźni. Wartości-słowa stają się wartościami-wampirami, które muszą żywić się krwią. Realne życia obracają w martwe formy.

Tak jakby ich wartości nigdy nie brały się z życia, ale… może… z niechęci do niego, z odrazy do ciał i twarz, tak różnych, tak nieobliczalnych i tak trudnych do opanowania…